De onderhandelingen met de sociale partners over de grote pensioenhervorming gaan gestaag voort. Comité A – het hoogste onderhandelingscomité voor de openbare sector – buigt zich over de op stapel staande en tot dusver ongeziene afbouw van het ambtenarenpensioen, onze uitgestelde wedde. In Comité A komen de drie representatieve vakorganisaties (VSOA, ACOD, ACV), de verschillende overheden en de bevoegde ministers of hun vertegenwoordigers samen onder het voorzitterschap van de Premier of zijn vertegenwoordiger.
Elf voorontwerpen van wet worden volgens het Arizona-regeerakkoord uitgevoerd, zoals overeengekomen in het zogenaamde “zomerakkoord” van de regering-De Wever. Arizona toont zich zelfs nog ijveriger dan het regeerakkoord, want verschillende maatregelen gaan verder dan dit akkoord.
De regering heeft haast, want Europa sanctioneert indien niet snel de overheidsfinanciën gesaneerd zijn. Het bundel aan pensioenafbouwmaatregelen moet in het Staatsblad verschijnen tegen eind december. Om dan zo snel mogelijk van toepassing te worden. De wetgevende molen moet dan draaien: advies Raad van State, behandeling in het parlement, sommige maatregelen, voor de magistraten, bicameraal.
Het overheidspersoneel betaalt het gelag en is kennelijk de makkelijkste prooi van zijn werkgever.
Het VSOA hanteert al jaren, sedert de coronacrisis, in onze e-mailhandtekening, in onze socials, op onze website, op betogingen: “respect voor onze openbare diensten. Waardeer ze !” Maar het respect van onze politieke werkgever voor het overheidspersoneel is helemaal zoek, helaas, zo blijkt.
Temidden van het spel wijzigen de spelregels volledig. Niemand ontsnapt eraan. Niemand kan zijn carrière overdoen. Wij zijn intussen wel al wat gewend, ook tijdens de vorige regeringen, om te incasseren, maar Arizona overtreft alle voorgaande helaas.
En de rechtsstaat?
Het ambtenarenpensioen is een uitgestelde wedde ter compensatie van minderloon en geen andere voordelen. Ambtenaren hebben geen cafetariaplannen, bedrijfswagens, aanvullende pensioenen, onderhandelingsmarges over hun loon, toegang tot de rechter wegens contractbreuk enz. Ambtenaren zijn eenzijdig aangesteld en kunnen in het ’s lands belang, overal worden ingezet, zonder dat dit een contractbreuk betekent. We zijn ‘civil servants’ die er voor zorgen dat er in ons land rust heerst, waar het goed ondernemen is, waar de wegen goed berijdbaar zijn, het afval wordt opgehaald, er verzorging is bij ongevallen of ziekte, branden geblust worden, veiligheid gewaarborgd, gevangenen bewaakt.
De rechtsstaat staat of valt met het respect voor zijn overheidspersoneel. Als hun rechten worden aangetast, wankelt het beginsel van de rechtsstaat. Wie wil nog voor het algemeen belang werken als er nauwelijks perspectief is en waar zijn rechten ondergeschikt zijn aan slecht financieel beleid?
Wij vragen erkenning en respect. In het belang van het algemeen belang.
Wij vechten voor onze rechten
Het informeel overleg over de nieuwe bundel maatregelen startte al op 23 mei, maar het was helaas vooral een monoloog met een uiteenzetting van wat op stapel staat.
Voor verworven rechten moeten we vechten.
Voor overgangsmaatregelen en overgangstermijnen eveneens: die moeten alle gefinancierd worden door een overgangsenveloppe, met daarin een bedrag van 500 miljoen euro voor de drie stelsels (zelfstandigen, werknemers en ambtenaren). Doel: de scherpste kantjes van de hakbijl enigszins verzachten.
Het zet ons - bedoeld of niet - tegen elkaar op, maar wij laten dat niet gebeuren.
Wat VSOA al uit de brand kon slepen, is dat er meer uitzonderingen voorzien worden, zodat naast “actieve diensten” en onderwijs, ook zware sectoren zoals politie en brandweer enigszins vervroegd met pensioen kunnen. Daartegenover staat dan weer dat het hoger onderwijs uit de overgangsmaatregelen gehaald wordt.
In sommige sectoren onderhandelen de bevoegde ministers rechtstreeks over compensatiemaatregelen. Om de pensioenafbouw verteerbaar te maken en de sector toch nog enigszins aantrekkelijk te houden. Tenminste, als er budget voor vrijgemaakt kan worden.
Kortom: het blijven druppeltjes op de gloeiend hete plaat.
Het Paasakkoord:
Arizona publiceerde de Programmawet
De programmawet van 18 juli 2025 (BS 29 juli 2025) voerde het Paasakkoord uit. Dat voorziet in ouderschapsverlof voor pleegouders, een goede maatregel.
Maar het bevat o.a. ook het uitstel van de indexering van de lonen, wedden, toelagen en pensioenen met ingang van 1 juli 2025 en de beperking van de indexering van de hogere ambtenarenpensioenen, waartegen het VSOA negatief adviseerde.
Inmiddels is de eerste procedure voor het Grondwettelijk Hof aanhangig gemaakt door Grondwetspecialist en oud-professor Paul Van Orshoven, tegen de beperking van de indexering van de ambtenarenpensioenen. Het is een veeg teken aan de wand dat zelfs academici nu procederen. Ook het VSOA zal een procedure voeren voor het Grondwettelijk Hof, in front.
Is er dan echt geen goed nieuws?
Arizona raakt niet aan de theoretische pensioenberekening van 75 % van de gemiddelde wedde. Dat kunnen we met wat moeite als "goed nieuws" in het regeerakkoord beschouwen. In de privésector is dat percentage immers slechts 60 %. Op de andere criteria van de berekening van het ambtenarenpensioen, hakt Arizona wel degelijk helaas diep in.
Er zou een extralegaal pensioen (de zogenaamde "2de pijler") worden ingevoerd voor alle contractuelen, ook in overheidsdienst, waarvoor uiterlijk in 2035 een werkgeversbijdrage van minstens 3 % is voorzien. Maar hiervan is nog geen spoor in de voorliggende teksten. Hier heeft de regering duidelijk minder haast.
Ook een extralegaal pensioen voor statutairen is voorzien in het regeerakkoord, nl. als het pensioen van statutaire ambtenaren gelijk zou worden aan het pensioen van contractuelen. Ook dat staat niet op de huidige onderhandelingsagenda. VSOA vraagt, door de grote omvang van deze besparingsoperatie, dat dit al van bij de start van de hervormingen ingevoerd wordt om enig effect te kunnen ressorteren.
Het principe van automatische indexering van de lonen (hoewel uitgesteld van toepassing) blijft behouden.
Er wordt in hogere minimumlonen voorzien.
Arizona pakt ook uit met een - symbolische - maatregel die vanaf 2027 het vervroegd pensioen al op 60-jarige leeftijd mogelijk zou maken, met een loopbaan van minimaal 42 jaar - een verbetering t.o.v. de huidige vereiste 44 jaar - maar, met, hou je vast, niet minder dan 234 dagen daadwerkelijke prestaties voor elk van die jaren, inbegrepen het eerste jaar. In die 234 dagen is geen enkele vorm van verlof gelijkgesteld, geen verhogingscoëfficient, geen bonificatie, geen legerdienst en in eerste instantie zelfs niet het moederschapsverlof. Een pure schande en in strijd met de Europese regelgeving.Budgettair gezien, kost deze maatregel ook nauwelijks iets, het is niet te verwonderen. Het zal nauwelijks opgenomen worden. Dat zou dan de maatregel moeten zijn voor zware beroepen.
In een notendop : langer werken voor minder pensioen
Het zomerakkoord is voor het overheidspersoneel geen geluksbrenger.
Eén van de conclusies van de studiecommissie voor de vergrijzing, gepubliceerd in juli 2025 over de pensioenhervormingen luidt: “het effect van de pensioenmaatregelen ... is het grootst in de ambtenarenregeling”.
De maatregelen over de ambtenarenpensioenen die nu op tafel liggen, kunnen zo samengevat: “Langer werken voor minder pensioen!”.
Afschaffing van de preferentiële pensioenleeftijden (militairen en rijdend personeel NMBS), minder gelijkgestelde periodes, minder aanneembare afwezigheden, introductie van een nieuwe notie “werkvoorwaarde”, geleidelijke verhoging naar een berekening van de refertewedde over 45 jaar i.p.v. de huidige laatste tien jaar; afschaffing van de pas geïntroduceerde TAVA, en voor de federale ambtenaren een overschakeling op de gewone ziekteverzekering van de private sector; (bijna) iedereen gelijkschakelen naar een wettelijke pensioenleeftijd van 66 jaar vandaag of 67 jaar vanaf 2030; nog slechts twee jaar aannemen van eventuele nog bestaande eindeloopbaanregimes, uitdoven/afschaffen van eindeloopbaanregelingen, afschaffing van de perequatie (= verhoging van de pensioenen conform de baremaverhogingen in de sector); invoering van een malus (een gradueel steeds groter wordende vermindering van het pensioen die vooral vrouwen zal treffen); invoering van een bonus voor de happy few die werken beloont als gunst na de wettelijke pensioenleeftijd! Enz.
Geen sprake van enige erkenning van zware beroepen, tenzij een zweem van erkenning in een gering behoud van de verhogingscoëfficiënt voor enkele beroepsgroepen (actieve diensten, onderwijs behalve hoger onderwijs, politie en professionele brandweer). En dan moeten we nog zien of deze uitzonderingen de grondwettelijke toets kunnen doorstaan.
Waarom hebben mensen uit de zorg en mensen van de afvalophaling bijv. geen verkorte loopbaan? Dat waren belangrijke categorieën van de zogenaamde “essentiële diensten” uit de coronacrisis, die beloftes kregen van de politici, maar die inmiddels al weer lang vergeten zijn. En onze cipiers?
Hier en daar wat morrelen in de marge op sectoraal vlak om de pensioenpijn te compenseren, kan eventueel nog enig soelaas bieden, zonder garanties niettemin. Het is een budgettair erg precaire situatie immers.
Minister van Pensioenen Jambon ziet het anders
We citeren uit zijn nota: “Gegeven de maatschappelijke trend van gemengde loopbanen wordt ook gestreefd naar een harmonisering tussen de pensioenstelsels voor werknemers, ambtenaren en zelfstandigen, om een eerlijke en consistente aanpak te garanderen en een halt toe te roepen aan een soms bijzonder complexe pensioenopbouw. Afwijkende regimes en preferentiële stelsels worden geleidelijk afgeschaft om een transparanter en rechtvaardiger pensioenstelsel te realiseren. Geleidelijkheid en het respect voor verworven rechten zijn de hoekstenen van de hervormingen die we doorvoeren. Dit betekent dat veranderingen stap voor stap worden geïmplementeerd en dat bestaande rechten van gepensioneerden worden gerespecteerd. Deze aanpak zorgt ervoor dat de hervormingen duurzaam en sociaal rechtvaardig zijn, en dat ze bijdragen aan de lange-termijn-stabiliteit van ons pensioenstelsel.”
Het VSOA betwist die zienswijze en is waakzaam
Het Grondwettelijk Hof heeft zich nooit verzet tegen de verschillende pensioenstelsels zoals die vandaag bestaan: die zijn in overeenstemming met de grondwetsbeginselen. Een harmonisering is enkel ingegeven om te besparen, en zoals steeds, op de rug van zijn eigen personeel.
VSOA zal er daadwerkelijk op toezien dat de beloftes die minister Jambon doet over geleidelijkheid en verworven rechten, geen dode letter zullen blijken.
De afschaffing van de perequatie is bijvoorbeeld al een maatregel die niet geleidelijk gaat, die geen verworven rechten respecteert en die meteen ingrijpt in de lopende pensioenen, van mensen die hun loopbaan niet meer kunnen overdoen of stopzetten, en die geen andere voordelen genoten tijdens hun werkend leven. Het is een manifeste vorm van miskenning van de rechten.
Een andere maatregel die wenkbrauwen doet fronsen, is de harmonisering van de voorwaarden voor het vervroegd pensioen die vanaf 1 januari 2027 retroactief over de gehele loopbaan wordt toegepast, opnieuw zonder respect voor verworven rechten dus: 156 dagen of zes maanden effectief gewerkt of gelijkgesteld, ook bij de overheid, in plaats van 104 dagen of vier maanden vandaag.
Een andere belangrijke inbreuk op de verworven rechten is de verhogingscoëfficiënt die vanaf 1 januari 2027 retroactief over de gehele loopbaan voor het merendeel van ambtenaren op 1 wordt gezet (langer werken dus).
Wij stellen daarnaast ook vast dat de malus die op stapel staat, ingaat vanaf 1 januari 2026 en deze 156 dagen voor de loopbaan ook hanteert, (samen met nog een strengere voorwaarde van 7020 dagen effectief gewerkt), daar waar de vervroegingsvoorwaarde pas vanaf 1 januari 2027 van toepassing mag worden. Dat is alvast strijdig en laten we niet passeren. Het is ook een inbreuk op het verworven recht op het pensioen, die vrouwen ongemeen hard treft. VSOA zal niet nalaten de premier te wijzen op zijn publieke belofte in de Knack van 30 juli onder de titel “Arizona is een ramp voor vrouwen”, om het zomerakkoord bij te sturen, als na het doorrekenen van de maatregelen zou blijken dat bepaalde groepen zoals vrouwen, ongewenst hard worden getroffen.
Een harmonisering van de drie stelsels is niet wat VSOA voor ogen heeft. Een overheidspersoneelslid is immers geen gewone werknemer of zelfstandige!
Welke maatregelen liggen op de onderhandelingstafel?
Elf voorontwerpen van wet liggen nu op de onderhandelingstafel van Comité A:
1. De uitdoving van de preferentiële pensioenleeftijden voor de militairen en het rijdend personeel van HR-Rail.
2. De verlenging van de termijn van de refertewedde voor de berekening van het ambtenarenpensioenen.
3. De afbouw van de preferentiële tantièmes en verhogingscoëfficiënt en een apart voorontwerp van wet ook voor magistraten.
4. De wijziging inzake de aanneembaarheid voor het ambtenarenpensioen van perioden van verlof, disponibiliteit, loopbaanonderbreking en andere vormen van afwezigheid.
5. De afschaffing van de perequatie voor de lopende pensioenen in de ambtenarenregeling.
6. De harmonisering in de drie pensioenstelsels van de loopbaanvoorwaarde voor het vervroegd pensioen.
7. De invoering van een nieuwe extra vervroegingsmogelijkheid na een lange effectief gewerkte loopbaan vanaf de leeftijd van 60 jaar met een loopbaan van 42 jaren waarbij elk loopbaanjaar minstens 234 effectief gewerkte dagen telt.
8. De invoering van malus of bonus resp. vóór of na de wettelijke pensioenleeftijd.
9. De afschaffing van het pensioen wegens lichamelijke ongeschiktheid (afschaffing TAVA).
10. De invoering van een werkvoorwaarde (in de pensioenregeling van ambtenaren, werknemers en zelfstandigen).
Voor VSOA is dit hét moment om de stem van het overheidspersoneel te laten horen. We verdedigen jouw rechten en onderhandelen over maatregelen die de hele sector raken, zoals pensioenen. We brengen de pijnpunten van de geplande drastische pensioenhervorming scherp in kaart en maken duidelijk wat dit in de praktijk betekent: langer werken voor minder pensioen. We ijveren voor billijke hervormingen en correcte bijsturingen.
Volg onze communicatie op onze website, sociale media en nieuwsbrief.
Wordt vervolgd!