Brandweermannen die tijdens hun werk worden bekogeld, jongeren die er vandoor gaan met een ambulance, politieagenten die klappen krijgen of worden belaagd met vuurwerk, een leerkracht die in de klas een vuistslag krijgt… . Geweld is de afgelopen tijd helaas steeds meer aanwezig in onze samenleving. En daarbij gaat het dan niet alleen om straatcriminaliteit, maar ook om geweld tegen overheidspersoneel en hulpverleners.
Steeds vaker zijn politieagenten, brandweerlieden en ambulanciers het mikpunt van fysiek en verbaal geweld tijdens hun werk, terwijl zij juist voor onze veiligheid zorgen. Ook leerkrachten en zorgpersoneel worden vaker het slachtoffer van bedreigingen en fysiek geweld. Het is de taak van een vakbond om dit onaanvaardbare geweld naar de oppervlakte te brengen, aan de kaak te stellen en de politici op hun verantwoordelijkheid te wijzen om naar oplossingen te zoeken en de daders streng aan te pakken.
De afgelopen jaren is het aantal processen-verbaal voor geweld tegen ambtenaren gestegen met 19%. Uit cijfers die het VSOA heeft opgevraagd bij de politie blijkt dat het aantal feiten van slagen en verwondingen aan o.a. personeel van politie, medische beroepen, openbaar vervoer en andere openbare diensten is gestegen van 1.414 in 2020 naar 1.688 in 2024.
Deze cijfers bevatten enkel het aantal geregistreerde feiten van opzettelijke slagen aan personen met een openbare functie, met arbeidsongeschiktheid tot gevolg en waarvoor er een proces-verbaal werd opgesteld. In de realiteit ligt dit aantal veel hoger want niet iedereen dient klacht in en de registratie kan beter.
VSOA en ACLVB lanceren samen de campagne ‘Stop geweld!’ en eisen een structurele aanpak met focus op preventie, bescherming van overheidspersoneel en werknemers, registratie van incidenten en opvang van slachtoffers. Een einde maken aan geweld op het werk is een gedeelde verantwoordelijkheid.
Normvervaging
De escalatie van geweld kan worden gezien als een symptoom van een bredere normvervaging in de maatschappij. Respect voor gezag, voor anderen en voor publieke dienstverleners lijkt langzaam te verdwijnen. Er ontstaat een cultuur waarin agressie sneller de boventoon voert, waar conflicten niet meer met woorden worden opgelost, maar waar de vuisten of scheldwoorden de overhand krijgen. En in de meeste gevallen wordt dan vlug de smartphone erbij genomen om alles te filmen en vervolgens op sociale media te delen. Dit wijst op een fundamenteel probleem: de afnemende sociale cohesie en het gebrek aan duidelijke grenzen in hoe we met elkaar omgaan. “We zijn bijna ongevoelig geworden voor dat geweld.”
Waarom neemt geweld toe?
De toename van agressie is geen toeval. Verschillende maatschappelijke trends versterken elkaar. Er wordt gesproken van de vijf i’s:
- Intensivering: De druk in de samenleving neemt toe, van het verkeer tot de werkvloer. Mensen zijn meer gestresseerd.
- Informatisering: Door sociale media durven mensen achter hun scherm verder te gaan dan face-to-face. Ook dat is geweld dat kan 'binnenkomen' bij mensen.
- Informalisering: Het respect voor functies en uniformen is afgenomen. Wat vroeger ontzag opriep, kan nu juist een trigger zijn voor agressie.
- Intoxicatie: Politierapporten tonen een stijging van alcohol- en drugsgebruik bij incidenten.
- Individualisering: Het gemeenschapsgevoel verdwijnt. Mensen focussen sterker op hun eigen behoeften en staan minder stil bij die van anderen.
Daaraan kan nog een zesde i toegevoegd worden, die van informering: Gelukkig wordt er ook meer gemeld. Geweld komt meer uit de taboesfeer, wat belangrijk is voor een adequate aanpak.
VSOA pleit voor volgende maatregelen
Het regeerakkoord 2025-2029 is duidelijk: “personeelsleden van de overheid verdienen respect. Geen enkele daad van geweld of bedreiging tegen mensen met een maatschappelijke functie zoals bijv.: brandweer, politie, leerkracht, ambulancier,… mag zonder gevolg blijven.” Het VSOA werkt graag mee aan deze doelstelling.
We eisen concrete maatregelen die inzetten op meer veiligheid en respect voor de mensen die zich dagelijks inzetten voor de burgers van dit land. Het VSOA reikt de hand en wil mee aan tafel om concrete maatregelen vast te leggen.
De cijfers zijn anders duidelijk: het geweld neemt toe. Het VSOA eist daarom een wezenlijke aanpak van geweld op de werkvloer, met concrete maatregelen:
- Preventie:
- risico's in kaart brengen: de overheid moet systematisch inventariseren welke vormen van agressie voorkomen en patronen herkennen;
- infrastructuur aanpassen: veilige wachtzalen, alarmsystemen, vluchtwegen en beschermende voorzieningen waar nodig;
- processen optimaliseren: frustratie bij bezoekers/patiënten voorkomen door transparante communicatie, haalbare wachttijden en duidelijke procedures.
- Weerbaarheid: zorg ervoor dat ambtenaren trainingen krijgen om hun weerbaarheid te vergroten. Dit kan hen helpen om beter om te gaan met agressieve situaties;
- Strikte protocollen en beveiliging: implementeer duidelijke procedures en strikte protocollen voor risicovolle situaties en zet beveiliging in waar nodig;
- Registratie: elke overheid moet beschikken over een toegankelijk systeem om incidenten te registreren. Zorg ervoor dat er altijd aangifte wordt gedaan bij de politie na een incident. Dit helpt niet alleen bij de vervolging van daders, maar geeft ook een duidelijk signaal dat geweld niet wordt getolereerd. Bovendien moeten slachtoffers kunnen rekenen op bijstand bij klacht en vervolging.
- Vervolging: voorkom dat zaken niet langer systematisch worden geseponeerd, zodat het gevoel van straffeloosheid verdwijnt;
- Ondersteuning en nazorg: bied directe ondersteuning en nazorg aan ambtenaren die te maken hebben gehad met agressie of geweld. Dit kan door middel van opvangteams en counseling.
- Bewustwordingscampagnes: voer campagnes om het publiek bewust te maken van onaanvaardbaar geweld tegen ambtenaren en de gevolgen daarvan.
Samenwerken
Het is dringend nodig om geweld te blijven afwijzen en tegelijkertijd te investeren in het herstel van de normen en waarden die ons samenleven in goede banen leiden. Alleen door samen te werken en opnieuw te investeren in respect en begrip, kunnen we deze zorgwekkende trend een halt toeroepen.
“Wanneer de mishandeling van zorgverleners banaal wordt”
In juni werden twee personeelsleden van het Sint-Pietersziekenhuis in Brussel neergestoken door een patiënt: een spoedverpleegkundige een messteek in het borstbeen: het lemmet ging rakelings langs het hart. De verpleegkundige was bezig met de triage, het eerste onderzoek van de patiënten die zich aanmelden op de spoeddienst. De aanvaller ging vervolgens ook achter de maatschappelijk werker aan, wiens bureau vlak bij de triageruimte ligt. Zwaar gewond moest hij verschillende operaties ondergaan en hij herstelt nog steeds.
Salomé, een jonge verpleegkundige, werkt al zes jaar in het Sint-Pietersziekenhuis: één jaar op intensieve zorgen en sinds vijf jaar op de spoedafdeling. Ze legt uit dat het hervatten van het werk na de aanval niet eenvoudig was: in het begin heersten er echte angst en een gevoel van onveiligheid. Het personeel vermeed om alleen te zijn. Salomé was er de dag van het drama niet bij, maar sinds het incident is het team nog alerter geworden, terwijl verbale en fysieke agressie er niet zeldzaam zijn.
Meer en meer bedreigingen van gevangenispersoneel buiten de muren – een gevaar dat te ver gaat
Het werk van penitentiair personeel stopt niet zodra de gevangenispoort achter hen dichtvalt. Steeds vaker bereiken ons verontrustende signalen dat bedreigingen en intimidaties zich verplaatsen van binnen de gevangenis naar het privéleven van onze mensen.
Waar ooit de gevangenismuren bescherming boden tegen dit soort gevaren, zien we nu dat personeelsleden en hun gezinnen doelwit worden in hun eigen straat, op sociale media of via anonieme berichten. Een dreigbrief onder de ruitenwisser. Een intimiderend telefoontje op een zaterdagavond. Een foto die rondgaat in een WhatsApp-groep. Dit gaat niet alleen over het personeelslid zelf – het raakt ook partners, kinderen, buren en vrienden.
"Wie denkt aan mijn veiligheid?"
Treinbegeleiders zijn de voorbije jaren almaar meer het slachtoffer van geweld. Liefst gemiddeld zes NMBS personeelsleden krijgen er per dag mee te maken. En dat zijn dan nog enkel de officiële cijfers, want in werkelijkheid liggen ze nog veel hoger omdat niet alle incidenten worden aangegeven. In de helft van de gevallen gaat het om mensen zonder treinticket die dan bij controles overgaan tot geweldpleging, met als gevolg vaak ernstige verwondingen voor het personeel. Het is voor de treinbegeleider blijkbaar dagelijkse kost. Wat u hierna zal lezen, is vaak ronduit choquerend. Daders worden te weinig vervolgd en de straffeloosheid weegt bij de treinbegeleiders erg zwaar. Je vraagt je af of de NMBS dergelijke toestanden nog één dag langer kan dulden. Het verhaal van treinbegeleider Jonathan Raes is ronduit hallucinant en we brengen het hierna dan ook in een onversneden vorm, direct en duidelijk.
Lees het interview in de maart-editie van Argument
"Wanneer gaat dit stoppen?"
Het beroep van cipier is niet meer zonder gevaren. Dat bleek nog eens uit de (anonieme) getuigenis die we hierna integraal publiceren. De wagen van de cipier in kwestie werd voor zijn deur in brand gestoken. Door de uitslaande brand moesten hij en zijn gezin door het raam aan de voorkant van zijn woning vluchten. De vraag rijst opnieuw: “wat doet het beleid aan deze onaanvaardbare situaties; waarom worden cipiers niet genoeg beschermd; en wordt er wel jacht gemaakt op de daders?” Vragen die voldoende zwaarwichtig zijn om te worden beantwoord.
Lees de anonieme getuigenis in het juninummer van Argument
Moeilijk gedrag in de klas wordt erger
In Vlaamse scholen neemt het moeilijk gedrag van leerlingen alarmerend toe. Steeds meer jongeren overtreden de regels en komen hierdoor in conflict met leerkrachten en medeleerlingen. De rust bewaren in de klas wordt hierdoor een groeiende uitdaging, wat ertoe leidt dat steeds meer leerlingen tijdelijk of zelfs definitief van school worden gestuurd.
Als je slachtoffer bent van geweld:
- Praat erover: Bespreek het incident met collega's, je leidinggevende of je vakbondsafgevaardigde.
- Registreer het: Vul het register van feiten van derden in, ook al lijkt het incident klein.
- Zoek hulp: Je hebt recht op psychologische begeleiding, betaald door je werkgever.
- Ken je rechten: Je kunt altijd anoniem contact opnemen met de vertrouwenspersoon en preventieadviseur psychosociale aspecten.
Als vakbondsafgevaardigde in het BOC:
- Vraag om cijfers: Hoeveel incidenten zijn er? Welke patronen zijn er?
- Controleer het register van feiten van derden: Staat het op punt? Is het bekend bij alle personeelsleden?
- Vraag om een risicoanalyse
- Controleer nazorgregeling: Is psychologische begeleiding georganiseerd?
- Vraag om psychosociaal welzijnsbeleid: Zijn er trainingen? Zijn protocollen duidelijk?
- Zorg voor feedback: Wat gebeurt er met meldingen? Wat leert de organisatie eruit?
Heb je vragen over geweld op de werkvloer of heb je zelf te maken met agressie? Neem contact op met je VSOA-afgevaardigde of de medewerkers van je VSOA-beroepsgroep. Je staat er niet alleen voor.